Sivribiber TDK'ya göre nasıl yazılır ?

Can

New member
Sivribiber TDK'ya Göre Nasıl Yazılır? Doğru Yazımı ve Bir Mahalle Hikâyesi Bir Kelimenin Peşinde Başlayan Hikâye Geçen yaz mahallemizde yaşanan küçük bir olay, bana bazen tek bir kelimenin bile insanları bir araya getirebildiğini düşündürdü. O gün annemin eski tarif defterini karıştırırken karşıma yıllardır yaptığı biber turşusunun tarifi çıktı. Malzemelerin arasında bir kelime dikkatimi çekti: “sivribiber”. Hemen yanına iliştirilmiş başka bir notta ise “sivri biber” yazıyordu. İlk başta bunun üzerinde durmaya değecek bir mesele olmadığını düşündüm. Sonuçta hepimiz pazardan biber alıyor, yemeklerde kullanıyor ve günlük konuşmalarımızda bu kelimeyi rahatlıkla söylüyorduk. Fakat akşam aile grubuna tarifin fotoğrafını gönderdiğimde tartışma başladı. Dayım kelimenin bitişik yazılması gerektiğini savunurken kuzenim ayrı yazılmasının daha doğru olduğunu söyledi. Annem ise ikisinin de aynı biber olduğunu söyleyip tartışmayı bitirmeye çalıştı. Ben de merak ettim. Türk Dil Kurumunun yazım kurallarına baktığımda doğru biçimin “sivri biber” olduğunu öğrendim. Kelime, iki ayrı sözcükten oluşur ve ayrı yazılır. “Sivribiber” biçimi ise standart yazımda doğru kabul edilmez. Ama mesele yalnızca bir yazım yanlışı değildi. Bir tarif defterinde başlayan bu küçük anlaşmazlık, bizi dilin nasıl değiştiğine, alışkanlıklarımızın nasıl oluştuğuna ve bildiğimizi sandığımız şeyleri neden bazen sorgulamadığımıza kadar götürdü. Şimdi size bu hikâyeyi anlatmak istiyorum. Çünkü belki sizin evinizde de eski bir tarif defteri, büyüklerinizden kalma bir kelime ya da herkesin farklı yazdığı bir sözcük vardır. Sivribiber mi, Sivri Biber mi? TDK'ye Göre Doğru Yazım Önce konunun dil bilgisi tarafını netleştirelim. Türkçede kelimelerin doğru yazılışını kontrol etmek için başvurulabilecek en güvenilir kaynaklardan biri Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük'üdür. Doğru yazım şu şekildedir: - Doğru: sivri biber - Yanlış: sivribiber “Sivri” sözcüğü biberin biçimini, “biber” sözcüğü ise sebzenin kendisini belirtir. Bu kullanımda iki kelime ayrı yazılır. Dolayısıyla bir yemek tarifi hazırlarken, alışveriş listesi oluştururken veya bir forum mesajı yazarken “üç adet sivri biber” ifadesini kullanmak gerekir. Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: Türkçede bazı birleşik kelimeler bitişik, bazıları ayrı yazılır. Her iki sözcüğün birlikte sık kullanılması, onların mutlaka bitişik yazılacağı anlamına gelmez. Yazım kurallarını belirlerken yalnızca kulağa nasıl geldiğine veya kelimenin ne kadar sık kullanıldığına bakmak yeterli değildir. Örneğin günlük hayatta bazı kelimeleri hızlıca söyleriz ve aralarındaki sınır neredeyse kaybolur. Ancak konuşurken sözcüklerin birbirine yaklaşması, yazıda da birleşmeleri gerektiğini göstermez. Bu ayrım özellikle internet ortamında önemlidir. Bir forumda yanlış yazılan bir kelime, başka kullanıcılar tarafından kopyalanabilir ve zamanla doğruymuş gibi algılanabilir. Oysa güvenilir bir sözlükten kontrol etmek, hem yazım hatalarını azaltır hem de dilin ortak kurallarını korumaya yardımcı olur. Peki, siz bir kelimenin yazılışından emin olmadığınızda ne yapıyorsunuz? İnternette ilk gördüğünüz sonuca mı güveniyorsunuz, yoksa sözlükten kontrol etmeyi alışkanlık hâline mi getirdiniz? Eski Tarif Defterindeki İzler: Dil, Aile ve Hafıza Ertesi gün annemin yanına gidip tarif defterini yeniden açtım. Defterin kapağı yılların etkisiyle yıpranmış, bazı sayfaların kenarları sararmıştı. Annem, tariflerin çoğunu kendi annesinden öğrendiğini anlattı. Büyükannem ise tarifleri çoğunlukla komşularından, pazarcılardan ve birlikte yemek yaptığı akrabalarından öğrenirmiş. Defterde yalnızca yemek tarifleri yoktu. Bazı sayfaların kenarına bayram hazırlıkları, kışlık erzak miktarları ve komşulara gönderilecek yiyeceklerle ilgili notlar düşülmüştü. Bir sayfada, “Turşuluk sivri biberleri iyice yıka.” yazıyordu. Annem bu satırı görünce gülümsedi. “Eskiden kimse tarif yazarken sözlük açmazdı,” dedi. “Önemli olan, yemeğin nasıl yapılacağını unutmamaktı.” Haklıydı. Büyükannem için tarifin amacı kusursuz bir metin oluşturmak değil, yıllar sonra bile aynı lezzeti yeniden yakalayabilmekti. Yazım biçimi onun önceliği değildi. Üstelik bu defterin değeri, içindeki her kelimenin yazım kuralına uygun olmasından çok daha fazlasına dayanıyordu. Yine de bugün aynı tarifi bir yemek blogunda yayımlasaydık durum biraz farklı olurdu. Okuyucular yalnızca yemeğin lezzetiyle değil, metnin açıklığıyla ve güvenilirliğiyle de ilgilenirdi. Bir tarifte malzemelerin doğru yazılması, ölçülerin anlaşılır verilmesi ve adımların tutarlı olması, okuyucunun tariften yararlanmasını kolaylaştırırdı. Burada dilin toplumsal yönü ortaya çıkıyor. Yazım kuralları yalnızca öğretmenlerin sınavlarda sorduğu ayrıntılar değildir. İnsanların birbirini daha kolay anlamasına yardımcı olan ortak bir anlaşma sisteminin parçasıdır. Ancak bu, geçmişte farklı yazılmış her kelimenin değersiz olduğu anlamına gelmez. Eski belgeler, mektuplar ve tarif defterleri kendi dönemlerinin dil alışkanlıklarını yansıtabilir. Bunları incelerken hem dönemin kullanımını anlamak hem de bugünkü standart yazımı birbirinden ayırmak gerekir. Belki de büyükannemin defterini bu kadar özel yapan şey buydu: Bir yandan ailemizin geçmişini saklıyor, diğer yandan Türkçenin zaman içindeki kullanımına dair küçük ipuçları taşıyordu. Sizin evinizde de geçmişten kalan böyle bir defter var mı? İçindeki kelimeler size yalnızca bir tarifi mi hatırlatıyor, yoksa o kelimeleri kullanan insanları da yeniden hatırlatıyor mu? Mahalle Pazarında Başlayan Tartışma O hafta sonu annemle pazara gittim. Tezgâhlarda domatesler, patlıcanlar, salatalıklar ve türlü biberler sıralanmıştı. Annem turşu için uygun biberleri seçerken ben de aklımdaki soruyu pazarcı Mehmet amcaya sordum: “Mehmet amca, sizce sivri biber ayrı mı yazılır, bitişik mi?” Gülümsedi. “Ben yazmam, satarım,” dedi. “Ama iki kelimeyse ayrı yazılır herhâlde.” Yanımızda alışveriş yapan genç bir kadın konuşmaya katıldı. Bir yemek tarifi sitesi yönettiğini, bu tür yazım ayrıntılarının arama sonuçlarında ve okuyucu yorumlarında sık sık karşısına çıktığını söyledi. Ona göre doğru yazım, yalnızca dil bilgisi meselesi değildi; içeriğin bulunabilirliğini ve okuyucunun metne duyduğu güveni de etkileyebiliyordu. Tam o sırada pazara uğrayan kuzenim Murat da yanımıza geldi. Bir yazılım şirketinde çalışan Murat, konuyu duyunca hemen çözüm önerdi. “Bunun için bir kontrol listesi hazırlayabiliriz,” dedi. “Tariflerde geçen sık kullanılan kelimeleri belirleriz. Yayına almadan önce sözlükten kontrol eder, yanlış yazımları düzeltiriz. Böylece aynı tartışmayı her seferinde yaşamayız.” Murat'ın yaklaşımı pratikti. Sorunu tanımlamış, tekrarlanmasını önleyecek bir yöntem önermişti. Fakat genç kadın başka bir noktaya dikkat çekti: “Kontrol listesi iyi fikir. Ama tarifleri yazan insanların hepsi aynı eğitimden geçmedi.
 
Üst