Satış sözleşmesi noter onayı olmadan geçerli olur mu ?

Can

New member
SATIŞ SÖZLEŞMESİ NOTER ONAYI OLMADAN GEÇERLİ OLUR MU? İMZA ATMAK KOLAY, İŞ HUKUKA GELİNCE ORTALIK KARIŞIYOR!

Geçen gün bir arkadaşım aradı, sesi sanki tapu dairesinde değil de uzay mekiğinin kalkışında görev almış gibi heyecanlıydı. “Abi, bir satış sözleşmesi yaptım ama notere gitmedik. Şimdi bu sözleşme geçerli mi, yoksa elimdeki kâğıt sadece hatıra defteri mi?” diye sordu. Ben de dedim ki: “Önce ne sattığına bakalım. Belki otomobil sattın, belki arsa, belki de ikinci el kahve makinesi. Hepsine aynı hukuk gömleğini giydiremeyiz!”

Gerçekten de satış sözleşmesi denildiğinde herkesin aklına aynı şey gelmiyor. Kimi ev alıyor, kimi otomobilini satıyor, kimi internetten ikinci el eşya alırken mesajlaşma uygulamasında “Tamamdır, anlaştık.” yazıp işi bitirdiğini düşünüyor. Ancak hukuk, bazen bir cümlenin arkasına koca bir dosya dolusu ayrıntı saklayabiliyor.

Üstelik işin içine para girince insanların davranışları da değişebiliyor. Birisi bütün hesapları yapıp risk tablosu çıkarırken diğeri karşı tarafın güvenilirliğine, sözünün arkasında durmasına ve ilişkinin zarar görmemesine önem verebiliyor. Bunlar kadınlara veya erkeklere özgü değişmez özellikler değil; her insanın kendine göre bir karar verme biçimi var. Asıl mesele, güveni belgeyle desteklemek ve sonradan “Ben öyle anlamamıştım!” tartışmasına düşmemek.

Peki, satış sözleşmesi noter onayı olmadan geçerli olur mu? Cevap, satılan şeyin ne olduğuna ve kanunun o satış için hangi şekil şartlarını aradığına bağlıdır. Gelin, konuyu hem hukuki hem de günlük hayattan örneklerle inceleyelim.

1. SATIŞ SÖZLEŞMESİ NOTER OLMADAN GEÇERLİ MİDİR?

Öncelikle şu yanlış anlaşılmayı ortadan kaldıralım: Her satış sözleşmesinin noter tarafından onaylanması zorunlu değildir.

Türk hukukunda bazı sözleşmeler, tarafların karşılıklı iradelerini açıklamasıyla ve gerekli diğer şartların bulunmasıyla kurulabilir. Bu sözleşmelerin geçerli olması için her zaman notere gitmek gerekmez. Örneğin, günlük hayatta satın alınan bir bilgisayar, mobilya, televizyon veya başka bir taşınır eşya için taraflar arasında yapılan satış anlaşması, kural olarak noter onayı gerektirmez.

Türk Borçlar Kanunu'nun 207. maddesinde satış sözleşmesi, satıcının satılanın zilyetliğini ve mülkiyetini devretmeyi, alıcının da karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak düzenlenmiştir. Ancak bu genel tanım, bütün satışların aynı usulle yapılabileceği anlamına gelmez.

Bazı işlemlerde kanun özel şekil şartları getirir. Bu şartlar yerine getirilmezse taraflar arasında bir belge imzalanmış olması tek başına yeterli olmayabilir.

Örneğin, iki kişi ikinci el bir çalışma masası satışı için anlaşmışsa çoğunlukla noter kapısında sıra beklemelerine gerek yoktur. Fakat aynı kişiler bir taşınmazın mülkiyetini devretmek istiyorsa konu tamamen değişir.

Kısacası, “İmzayı attık, o hâlde her şey tamam.” düşüncesi her işlemde doğru değildir. Hukukta bazen imza yeterlidir, bazen de imzanın yanında kanunun aradığı resmî işlem gerekir.

2. EV VE ARSA SATIŞINDA NOTER KONUSU NEDEN DAHA HASSAS?

Gelelim işin en çok karıştırılan kısmına: Ev, arsa ve diğer taşınmazların satışı.

Bir arkadaşınızla kahve içip “Şu arsayı sana satıyorum, sen de parasını ödeyeceksin.” diye anlaşabilirsiniz. Hatta aranızda ayrıntılı bir belge hazırlayıp imzalayabilirsiniz. Ancak bu belge, tek başına taşınmazın mülkiyetini size devretmez.

Türk Medeni Kanunu'nun 706. maddesi ve Türk Borçlar Kanunu'nun 237. maddesi, taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler bakımından resmî şekil şartını düzenler. Taşınmaz mülkiyetinin devri de kural olarak tapu siciline tescille gerçekleşir.

Bu nedenle sıradan bir kâğıda yazılan ve taraflarca imzalanan ev veya arsa satış sözleşmesi, taşınmazın mülkiyetini devretmek için yeterli değildir. Kanunun öngördüğü resmî işlem ve tescil süreci önem taşır.

Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: Taşınmazlarla ilgili her belge aynı hukuki sonucu doğurmaz. Satış vaadi sözleşmesi, taşınmaz satış sözleşmesi ve mülkiyetin tapuda devri birbirinden farklı işlemlerdir.

Taşınmaz satış vaadi sözleşmesinin de kanunun aradığı resmî şekle uygun yapılması gerekir. Noterde düzenleme şeklinde yapılan bir satış vaadi sözleşmesi, şartları varsa taraflar arasında ileride satışın gerçekleştirilmesine yönelik yükümlülük doğurabilir. Ancak bu belge, tek başına mülkiyetin alıcıya geçtiği anlamına gelmez.

Diyelim ki Ahmet, Zeynep'e bir arsa satacağını belirten bir belge imzaladı ve Zeynep de yüksek miktarda kapora ödedi. Birkaç hafta sonra Ahmet, “Ben aslında satmaktan vazgeçtim.” dedi.

İşte bu noktada yalnızca tarafların ne yazdığı değil, belgenin hukuki niteliği, şekil şartlarına uygunluğu ve yapılan ödemelerin dayanağı da önem kazanır. Zeynep'in elinde bir belge bulunması, her durumda arsayı mahkeme kararıyla doğrudan üzerine alabileceği anlamına gelmez.

Bu yüzden taşınmaz alırken ilk sorulması gereken soru şudur: “Sözleşmeyi imzaladık mı?” değil, “Yaptığımız işlem hukuken hangi sonucu doğuruyor?”

3. İKİNCİ EL ARAÇ SATIŞINDA NOTER ŞARTI VAR MI?

Otomobil satışları, konunun en ilginç örneklerinden biridir. Çünkü taraflar çoğu zaman aralarında anlaşır, fiyatı belirler, hatta aracın fotoğraflarını aile grubuna gönderir. Sonra birisi çıkar ve “Notere gitmeden sözleşme yaptık, araç artık benim mi?” diye sorar.

Türkiye'de motorlu kara taşıtlarının mülkiyet devri, genel olarak noterler aracılığıyla gerçekleştirilen resmî satış ve devir işlemine tabidir. İlgili mevzuat kapsamında noter dışında yapılan sıradan bir satış anlaşması, aracın mülkiyetini devretmek için yeterli değildir.

Örneğin, Murat otomobilini 700.000 TL karşılığında satmak üzere Emre ile anlaşsın. İkisi de el yazısıyla bir belge hazırlasın, fiyatı yazsın ve imzalasın. Emre de Murat'a paranın bir bölümünü göndersin.

Bu belge, tarafların anlaşmasını ve ödeme yapıldığını göstermesi bakımından bazı durumlarda delil niteliği taşıyabilir. Ancak gerekli resmî devir işlemi tamamlanmadıysa, yalnızca bu belgeye dayanarak aracın mülkiyetinin Emre'ye geçtiği söylenemez.

Burada iki ayrı konuyu birbirine karıştırmamak gerekir:

- Tarafların kendi aralarında anlaşmış olması: Fiyat, ödeme veya teslim konusunda bir mutabakat bulunabilir.

- Aracın mülkiyetinin hukuken devredilmesi: Bunun için kanunun aradığı resmî devir işleminin yapılması gerekir.

İşte bu ayrım, özellikle kapora ödemelerinde büyük önem taşır. Araç satışında para göndermeden önce aracın kayıtlarını, satıcının yetkisini, varsa kısıtlamaları ve resmî satışın gerçekleştirilme koşullarını kontrol etmek gerekir.

Bir başka öneri de şu: “Abi, sana güveniyorum.” cümlesini kullanmakta sorun yok; ama güveni resmî işlemle desteklemek çok daha akıllıcadır. Dostluk başka, yüksek meblağlı alışveriş başka.
 
Üst